Uit mijn kast viste ik op een donkere, beetje sombere avond De Jillies op dievenjacht van Malcolm Saville. Mijn pocket is uit 1962, maar het boek verscheen in Engeland in 1948. Ik heb het boekje zo’n 40 jaar en de eerste jaren herlas ik het regelmatig. Het is een heerlijk avonturenverhaal over vijf kinderen aan de charmant ruige kust van Norfolk. Vast niets bijzonders, dacht ik nu: even herlezen, misschien kan het wel weg… Als de avond niet donker was geweest en mijn bui niet somber was ik er niet aan begonnen. Ik voel me een beetje schuldig namelijk. Waarom zo’n oud, vergeten boek lezen als je ook hedendaagse, belangrijke literatuur kunt lezen? Maar mijn leesplezier stijgt met elke zin.
Ik geniet als vroeger. Het avontuur dat de vijf kinderen beleven is prettig spannend. De goede afloop al evident voordat je gaat lezen: de slechten zullen gepakt worden, de kinderen zullen overleven. En in dat comfortabele weten kan je lekker griezelen van hun confrontatie met gemene, leugenachtige volwassenen. Heerlijk ook dat de zorgzame volwassenen, de ouders, op gepaste afstand blijven tenzij ze even nodig zijn. Je stapt zo in een onbekommerde kinderwereld. Een fijne ontsnapping uit onze ingewikkelde, onrechtvaardige, gevaarlijke wereld.
Natuur
Maar ik kreeg meer dan dat verwachtte vertrouwde leesplezier. Ik geniet als nieuw van deze dingen:Om te beginnen de natuur! De Jillies uit de titel rijden met hun vader in hun briekje (het woord dat mijn ex gebruikte voor oude auto’s die het misschien wel gauw begeven) naar de kust van Norfolk voor een spontane vakantie. Onderweg ontmoeten ze twee jongens met wie ze bevriend raken. Met zijn vijven trekken ze opgewekt de natuur in om vogels te kijken.
Gezin
De gezinssituatie van de Jillions (De Jillies is hun bijnaam voor henzelf) is niet conventioneel. Mandy, Trudy en hun broertje Tim groeien op bij een alleenstaande vader, een verstrooide, goed bedoelende, maar ook eigengereide (reclame)tekenaar. Dat is geen probleem, al zou je dat op basis van veel andere kinderboeken misschien wel verwachten: zo’n gezinssituatie, dat wordt een drama. Nee hoor, de kinderen Jillion zien vooral de vrijheid en de voordelen: ze mogen meebeslissen en doen er hun voordeel mee. Bovendien zien ze hun vader als een mens in plaats van een ouderfiguur op een voetstuk. Als Trudy op hun geïmpoviseerde vakantie een slaapplek vindt, neemt vader meteen de credits ervoor. Zijn oudste dochter Mandy bekijkt het liefdevol én kritisch.
Als kind vond ik dat zo herkenbaar. Ik werd opgevoed door een alleenstaand mens, die ik zowel liefdevol als kritisch bekeek en kon bekijken. Die alleenstaande ouder nam mij serieus als mens, ik kreeg de ruimte om een zelfstandige blik te ontwikkelen en mij onafhankelijk van dominante volwassen decreten standpunten te vormen. Helaas ontbreekt deze kijk op ouders in veel hedendaagse (jeugd)literatuur, waarin ouders alom tegenwoordig zijn: of als overbezorgde, altijd behulpzame aanwezigen of als verwaarlozende, egoïstische afwezigheden. De kinderen zijn vaak zielig of gepamperd.
De twee Jillie-meiden zijn geen van beide. In dit boek zijn ze 12 en 16. Over hun te lezen is een frisse douche. Ze zijn mondig, uitgesproken, verantwoordelijk, grappig, liefdevol, kwetsbaar, stoer, chagrijnig, eigenwijs, dwars en uitbundig vrolijk. Daarnaast zijn ze ongecompliceerd vrouw, niet gehinderd door onze beperkende vrouwbeelden of de neiging zich daartegen af te zetten. Ze zijn gewoon zichzelf, mens, net als de jongens. Een verademing vind ik dat. En ik realiseer me dat zij mijn voorbeelden waren tijdens het opgroeien. Deze actieve, zelfredzame, mondige vrouwen, die op hun buik in de modder liggen én voor kwetsbare wezens zorgen, zijn de figuren naar wie ik me gemodelleerd heb als kind en tiener. Ik gun meiden van nu dit soort rolmodellen.
Schuldig?
Ik voelde me schuldig om dit boek te lezen in plaats van iets nieuws, iets actueels, iets volwassens, iets literairs, maar het bracht me meer dan veel nieuwe boeken die ik het laatste jaar las. Dit gun ik aan zoveel mensen, jongeren die wel een rolmodel kunnen gebruiken, ouderen die even willen herademen… Maar laat ik maar bij mezelf beginnen. Ik gun mezelf boeken met een ouder wereldbeeld. Sindsdien heb ik een boek uit 1939 opengeslagen. En ook daar geniet ik enorm van!