Lot
over Boeken

Ambassadeurs voor het lezen

Mijn opinieartikel voor De Volkskrant, gepubliceerd 15 maart 2024

In Nederland draait de literaire cultuur om het zijn van schrijver. De lezer wordt vergeten. 

Nederland maakt zich klaar voor de Boekenweek, het feest rond het boek. Het is nodig om boeken in het zonnetje te zetten, want het gaat al jaren slecht met het lezen in Nederland. Het modewoord ontlezing is een blijvertje in de media. Onderzoeken lijken uit te wijzen dat in Nederland steeds minder en steeds slechter gelezen wordt. Het gaat niet goed op scholen, uitgeverijen verkeren in zwaar weer en de algemene indruk is dat boekhandels dreigen te verdwijnen. Om het tij te keren moet het lezen leuker gemaakt worden. 

Daar hebben leesbevorderaars, inclusief media, uitgeverijen, de Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (De CPNB), organisator van de Boekenweek, iets op gevonden: De Schrijver!

Schrijvers zijn overal. Elk weekend staan de kranten vol met interviews over hun leven.  Ze worden op televisie aan het woord gelaten over hun werk en andere onderwerpen. Ze vertellen in klassen over literatuur en brengen leerlingen schrijftechnieken bij. In boekhandels worden schrijvers ingezet om de winkel glamour te geven. Influencers en bekende Nederlanders brengen boeken uit. Het is een succes! Boeken staan volop in de belangstelling: iedereen wil er eentje… schrijven. 

De CPNB doet daar nog een schepje bovenop: in de aanstaande Boekenweek is het geschenk Gezinsverpakking geschreven door een familie, de familie Chabot. Het thema is ‘Bij ons in de familie’. Niet de kwaliteit van het boek is de reden om het cadeau te geven, niet de kwaliteit van de auteurs, maar het feit dat een familie gezamenlijk een boek schrijft. 2 van de 6 gezinsleden hebben nooit een boek geschreven, maar dat is kennelijk niet erg. Schrijven kan iedereen is de boodschap. Dus koop een boek in de Boekenweek en je krijgt een schrijversdroom cadeau!

Wat een vreemde keus. Wat een heilloze weg. Lezen stimuleren door het schrijverschap op een voetstuk te zetten. We hebben geen tekort aan boeken, we hebben een tekort aan kopers van boeken, aan lezers. We hebben niet meer schrijvers, maar meer ambassadeurs van het lezen nodig! 

Lezen krijgt nu alleen aandacht als belangrijke en nuttige vaardigheid, die blijkbaar heel moeilijk is aan te leren op scholen. Lezen is kennelijk niet leuk. Boeken zijn boring. Lezen is elitair, lui en uit de tijd, dat doe je niet voor je plezier. 

Maar lezen is heerlijk! En dat is niet moeilijk aan de man te brengen. Kijk maar naar Bookstagram. Daar wordt lezen omarmd. Bookstagrammers delen plaatjes van hun boekenkasten, hun leeshoekjes en hun boekenstapels. Ze delen boekentips en praten met elkaar over leeservaringen. Ze dragen met elke post uit: I’m proud to be a reader.

Lezen heeft bovendien veel voordelen: je hoeft er niet creatief voor te zijn, je kan het overal doen, je hebt er weinig voor nodig en het brengt je zoveel. Het is milieuvriendelijk in vergelijking met veel andere tijdverdrijven en relatief goedkoop. Boeken kun je op veel plekken gratis meenemen. En er is voor elke boekensmaak wat wils.

Lezen biedt verrijking, herkenning, verbeelding, ontspanning en vrijheid. Verrijking omdat je in aanraking komt met gewoontes en culturen die je niet kent. Herkenning in wereldbeeld, gevoel of ervaring. Verbeelding in de film die je maakt in je hoofd. Ontspanning omdat je even losraakt van de beslommeringen van je eigen leven. En vrijheid! De lezer kan met het verhaal doen wat hij wil. Soms biedt een boek dat alles tegelijk, soms een combinatie. Maar ontspanning alleen al is een aanbeveling in onze burnoutmaatschappij.

Laten we dat met zijn allen uitdragen. Laten we lezen. Overal. Laat de CPNB een campagne beginnen met de hashtag #ikleesoveral. Laten we meer plaats geven aan bevlogen en enthousiaste lezers in media en leesbevordering. De leestafel in cafés in ere herstellen. Vraag bij de koffieautomaat: ‘Wat ben jij aan het lezen?’ Niet om daarmee te laten zien hoe intellectueel je bent, maar omdat je weet hoe heerlijk het is om even uit deze razende wereld te verdwijnen. Opdat gelezen boeken en leeservaringen weer het gesprek van de dag worden. Ook voor schrijvers is dit beter, want: je wil toch gelezen worden? Uiteindelijk is lezen beter voor iedereen!